Жариялау этикасы

«Eurasian Journal of Entrepreneurship» журналының жариялау этикасы жариялау процесінде баспагер, ғылыми редактор, редакция алқасының мүшелері, ғылыми мақалалар авторлары және рецензенттер арасындағы қатынастарды реттейді.

Журналдағы жариялау этикасы ғылыми редакторлардың, редакция алқасы мүшелерінің, рецензенттердің және авторлардың мінез-құлық нормаларын; мүдделер қақтығыстарын анықтау шараларын; этикаға жатпайтын мінез-құлықты, мақалаларды кері қайтарып алу және түзету, түзетулер мен жоққа шығаруларды жариялау нұсқауларын анықтайды.

Журналдың жариялау этикасы Жариялау этикасы комитетінің (СОРЕ), Scopus (Elsevier) журналдарын жариялаудың этикалық қағидаттарының және AlmaU ғылыми зерттеулер этикасы кодексінің талаптарына сәйкес келеді.

Әрбір автор, ғылыми редактор, рецензент, жауапты редактор, «Eurasian Journal of Entrepreneurship» ғылыми журналының редакция алқасының мүшесі жариялау этикасының қағидаттары мен нормаларын қатаң сақтауға міндетті. Этикалық қағидаттарды сақтау ғылыми журналдарды жариялаудың жоғары сапасын қамтамасыз ету үшін де, жариялау процесіне қатысушылар арасында сенім мен құрметті қалыптастыру үшін де маңызды.

Баспа этикасы (AlmaU):

Ғылыми журнал баспагері өз жұмысында келесі этикалық қағидаттарды ұстанады:

• Редакциялық процестің барлық қатысушылары — редакция алқасының мүшелері, ғылыми редакторлар, рецензенттер және авторлар – жариялау этикасы нормаларын сақтау үшін қажетті жағдайлар жасайды.
• Келіп түскен шағымдар мен талаптарды қарастыру кезінде редакцияны қолдауды қоса алғанда, этикалық нормаларды бұзудың алдын алу шараларын қабылдайды.
• Жариялау процесіне қатысты ақпараттың құпиялылығына кепілдік береді, журналдың редакциялық саясатына сәйкес ашық қолжетімділікке жататын мәліметтерді қоспағанда.
• Редакцияға ғылыми материалдарды жариялау туралы шешімдер қабылдауда еркіндікті қамтамасыз етеді, ғылыми негізділік, объективтілік, ашықтық қағидаттарын және тәуелсіз рецензиялау нәтижелерін басшылыққа алады.

Редакция алқасының жариялау этикасы

1. Журнал редакциясы қолжазбаларды жариялау туралы түпкілікті шешімді олардың редакциялық талаптарға сәйкестігі және сараптамалық рецензиялау нәтижелері негізінде қабылдайды.
2. Шешім қабылдауда редакциялық саясаттың ережелері ескеріледі және ғылыми немесе жариялау этикасын бұзу, плагиат немесе авторлық құқықты бұзу фактілері бар материалдар алынып тасталады.
3. Қолжазбаларды жариялау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдау жауапкершілігі толығымен редакцияға жүктеледі.
4. Дәл емес деректер, этикалық бұзушылықтар, қайталанатын жарияланымдар немесе плагиат анықталған жағдайда, редакция мақаланы ретракциялау рәсімін бастауға міндетті.
5. Қолжазбаларды бағалау тек олардың ғылыми мазмұны бойынша — авторларға қатысты жеке, демографиялық, саяси немесе коммерциялық факторларға қарамастан жүзеге асырылады.
6. Ұсынылған қолжазбалар туралы барлық ақпарат құпия болып саналады және үшінші тұлғаларға, авторлардан, рецензенттерден және баспагерден басқа, жарияланбайды.
7. Қабылданбаған қолжазбалар редакция алқасының мүшелерімен автор(лар)дың жазбаша келісімінсіз жеке ғылыми мақсаттарда пайдаланыла алмайды.
8. Мүдделер қақтығысы (жеке, кәсіби немесе қаржылық) болған жағдайда редакция қолжазбаны қарастырудан бас тартуға міндетті.
9. Жариялау процесінің барлық қатысушылары ықтимал мүдделер қақтығыстарын ашуға міндетті.
10. Егер редакция алқасының мүшесінде мүдделер қақтығысы болса, ол бұл туралы ғылыми редакторға хабарлауға міндетті, ал ғылыми редактор жұмысты мүдделер қақтығысы жоқ басқа редакторға береді.
11. Редакция журналдың дамуына, пікір еркіндігін сақтауға және авторлар мен оқырмандардың кәсіби қажеттіліктерін қанағаттандыруға жауап береді.
12. Коммерциялық және басқа да сыртқы мүдделер жариялау туралы редакциялық шешімдерге әсер етпеуі тиіс.
13. Редакция этикалық бұзушылық белгілері бар материалдарды, соның ішінде плагиатты, өзін-өзі плагиаттауды, этикаға жатпайтын мінез-құлықты және шамадан тыс өзін-өзі дәйексөз келтіруді жариялауға жауап береді.
14. Ғылыми немесе жариялау этикасын бұзу анықталған жағдайда, ғылыми редактор редакция алқасының шешімімен мақаланы ретракциялауды бастауы тиіс.
15. Редакция өтініш берушінің атын, байланыс деректерін және бұзушылықтардың сипаттамасын көрсете отырып, жазбаша түрде (қағаз немесе электронды пошта арқылы) келіп түскен шағымдарды қарастыруға және 30 күнтізбелік күн ішінде жауап беруге міндетті.
16. Анонимді шағымдар, өмірге, денсаулыққа немесе мүлікке тікелей қауіп төнген жағдайларды қоспағанда, қарастырылмайды және оларға ресми жауап берілмейді.
17. Редакция этиканы бұзушылықтарға қатысты шағымдарды, ұсынылған және жарияланған материалдар бойынша да, қарастыру үшін ақылға қонымды шаралар қабылдауға міндеттенеді.
18. Бұзушылықтар расталған жағдайда редакция жариялаудан бас тартуға немесе бұрын жарияланған мақаланы ретракциялауды бастауға, сондай-ақ осы материал бойынша автор(лар)мен ынтымақтастықты тоқтатуға құқылы.

Авторлар үшін жариялау этикасы қағидаттары

1. Автор(лар) қолжазбаны редакцияға ұсына отырып, оның бұрын жарияланбағанын, басқа басылымдарға жіберілмегенін және қарастырылмағанын растайды.
2. Бір қолжазбаны бір мезгілде бірнеше журналға ұсыну ғылыми жарияланым этикасы нормаларын бұзу болып саналады.
3. Автор(лар) ұсынылған жұмыстың түпнұсқа, дербес екендігіне және адал емес қарыз алулар (плагиат) жоқ екендігіне кепілдік береді.
4. Ұжымдық авторлық жұмыс болған жағдайда, тізімде бірінші болып негізгі автор (зерттеуге ең көп үлес қосқан) көрсетілуі тиіс.
5. Зерттеуге елеулі үлес қосқан барлық тұлғалар бірлескен авторлар тізіміне енгізілуі тиіс.
6. Жауапты (байланыс) автор қолжазбада барлық бірлескен авторлардың дұрыс көрсетілуін қамтамасыз етуге міндетті.
7. Мақалада көрсетілген барлық авторлар оның мазмұнына жауап береді.
8. Байланыс авторы редакцияға барлық бірлескен авторлар мақұлдаған материалдарды ғана жіберуі тиіс.
9. Автор(лар) ғылыми және жариялау этикасының кез келген бұзушылықтары үшін толық жауапкершілікте болады, соның ішінде: плагиат, өзін-өзі плагиаттау, деректерді фабрикациялау немесе бұрмалау, адал емес дәйексөз келтіру, мүдделер қақтығысын жасыру, жалған немесе жалған авторлық.
10. Бөтен жұмыстардың идеяларын, деректерін немесе фрагменттерін пайдаланған кезде автор(лар) бастапқы дереккөздерге дұрыс сілтемелер беруге міндетті.
11. Плагиаттың кез келген түрі – ресімделмеген дәйексөз келтіру, дереккөзді көрсетпей қайта айту, идеяларды, деректерді немесе мәтінді иемдену – қабылданбайды және этикаға жатпайды.
12. Жариялау процесінің кез келген кезеңінде қателер табылған жағдайда, автор(лар) дереу редакцияға хабарлауға, оларды түзетуге ықпал етуге және қажет болған жағдайда Erratum/Corrigendum жариялауға немесе мақаланы кері қайтарып алуға міндетті.
13. Автор(лар) пайдаланылған барлық дереккөздерді әдебиет тізімінде дұрыс ресімдеуі тиіс, әсіресе зерттеу барысына айтарлықтай әсер еткендерді.
14. Адамдар қатысатын зерттеуді жүргізу кезінде, егер зерттеу мекеме шеңберінде немесе ұйымның қолдауымен жүргізілсе, автор(лар) зерттеу басталғанға дейін этикалық комитеттің мақұлдауын алуы (егер қолданылса) және оны қолжазбада көрсетуі тиіс.
15. Редактордың сұрауы бойынша авторлар жұмыста сипатталған зерттеудің қажетті рұқсаттарды алғандығын және этикалық тұрғыдан жүргізілгенін растайтын дәлелдемелерді (мысалы, мақұлдаулардың көшірмелерін, лицензияларды, қатысушылардың келісім нысандарын) ұсынуы тиіс.
16. Редакцияның немесе рецензенттің сұрауы бойынша автор(лар) зерттеу нәтижелерінің дұрыстығын және негізділігін растайтын қосымша деректерді немесе материалдарды ұсынуға міндеттенеді.
17. Автор(лар) ұсынылған материалды түсіндіруге немесе бағалауға әсер ете алатын ықтимал мүдделер қақтығыстарын ашуға міндетті.
18. Редакциямен өзара әрекеттесу, соның ішінде рецензиялау барысында, өзара құрметке және ғылыми этиканы сақтауға негізделуі тиіс, әсіресе сын немесе ескертулерді білдіру кезінде.
19. Жоғарыда көрсетілген этикалық нормаларды бұзу жариялау этикасының елеулі бұзылуы болып саналады және қолжазбаны жариялаудан бас тартуға немесе оны рецензиялаудан алып тастауға әкелуі мүмкін.

Рецензенттер үшін жариялау этикасы қағидаттары

• Рецензент қолжазбаны объективті және бейтарап бағалауға міндеттенеді. Автор(лар)ға қатысты жеке ескертулер немесе сынға жол берілмейді.
• Рецензенттің барлық қорытындылары, ұсыныстары және шешімдері негізді және дәлелдермен расталуы тиіс – әсіресе қолжазбаны қабылдамау ұсынылған жағдайда.
• Қолжазбаны бағалау ұлтқа, азаматтыққа, автор(лар)мен жеке қарым-қатынасқа, сондай-ақ коммерциялық, саяси немесе басқа да бөтен факторларға байланысты болмауы тиіс.
• Рецензия редакцияға жариялау туралы негізді шешім қабылдауға ықпал етуі, сондай-ақ автор(лар)ға ұсынылған материалдың сапасын жақсартуға көмектесуі тиіс.
• Рецензиялауға берілген қолжазба құпия құжат болып саналады және жариялауға жатпайды.
• Рецензент ғылыми редактордың және/немесе автор(лар)дың рұқсатынсыз қолжазбаның мазмұнын үшінші тұлғалармен талқылауға құқылы емес.
• Рецензиялауға ұсынылған жарияланбаған материалдарды рецензент рецензияны дайындау контекстінен тыс жеке немесе кәсіби мақсаттарда пайдалана алмайды.
• Рецензиялау процесінде алынған мәліметтер, идеялар мен деректерді рецензент жеке, кәсіби немесе басқа да пайда табу үшін пайдаланбауы тиіс.
• Рецензент қолжазбаның мазмұнын жақсарту бойынша конструктивті ұсыныстар беруге, әлсіз жерлері мен ықтимал кемшіліктерін көрсетуге міндетті.
• Бұрын жарияланған жұмыстармен ұқсастық анықталған жағдайда рецензент редакцияға ықтимал қайталану немесе плагиат туралы хабарлауға міндетті.
• Ғылыми адалдық қағидаларына қайшы келетін әрекеттердің — плагиат, деректерді қолдан жасау, нәтижелерді бұрмалау немесе ғылыми және жариялау этикасының өзге де бұзушылықтарының — белгілері анықталған жағдайда, рецензент бұл туралы редакцияға хабарлауға және қолжазбаны қабылдамауды ұсынуға міндетті.
• Рецензент белгіленген мерзімдерді сақтауы тиіс. Рецензияны мерзімінде дайындау мүмкін болмаған жағдайда ол бұл туралы редакцияға уақтылы хабарлауға міндетті.
• Рецензент автор(лар)мен, ұйыммен немесе зерттеудің мазмұнымен байланысты мүдделер қақтығысын тапса, қолжазбаны қарастырудан бас тартуы тиіс.
• Егер рецензент қолжазбаның мазмұнын объективті бағалау үшін жеткілікті біліктілікке ие емес деп санаса, ол редакцияға хабарлауы және рецензиялаудан бас тартуы тиіс.

 

Жариялау этикасы қағидаттарын сақтау

1. Жариялау этикасының бұзушылықтары анықталған жағдайда қолданыстағы нормалар мен кәсіби этикалық стандарттарды ескере отырып, мұқият тексеру жүргізу қажет.
2. Жариялау процесіне қатысушылардың этикаға жатпайтын мінез-құлқы жағдайларын қарастыру кезінде құпиялылық қағидасы қатаң сақталуы тиіс.
3. Этикалық қақтығыстарды мүдделі тараптар арасындағы ашық және конструктивті диалог арқылы шешу ұсынылады.
4. Жариялау этикасын бұзудың барлық жағдайлары келесі бөлімде баяндалған ережелерге сәйкес ресми түрде қарастырылады.

Ресми шағымдар беру және оларды қарастыру

1. Автордың (авторлардың) ғылыми және/немесе жариялау этикасы нормаларын бұзу, сондай-ақ жариялау процесіне қатысушылар тарапынан (ғылыми редактор, редакция алқасының мүшесі (мүшелері), ғылыми журналдың рецензенті (рецензенттері)) этикаға жатпайтын мінез-құлық мәселелері бойынша шағымы AlmaU Этикалық комитетіне беріледі. Шағым жазбаша түрде (қағаз немесе электронды), өтініш беруші(лер)дің қолымен, Т.А.Ә. және байланыс деректерін көрсете отырып беріледі.
2. Анонимді шағымдар, өмірге, денсаулыққа немесе мүлікке тікелей қауіп төнген жағдайларды қоспағанда, қарастырылмайды.
3. Өтініш беруші(лер) шағымды қарастырудың кез келген сатысында оны кері қайтарып алуға құқылы.
4. Шағым берілген тұлға(лар) жазбаша түсініктемелер мен жоққа шығару материалдарын ұсынуға, сондай-ақ Этикалық комиссияның шешіміне апелляция беруге құқылы.

Жариялау этикасын бұзған кездегі шаралар

1. Барлық ықтимал бұзушылықтар жедел және әділ тексеруге жатады. Тексеру нәтижелері бойынша Этикалық комиссияның ресми хаттамасы дайындалады.
2. Расталған бұзушылық фактілері бойынша Этикалық комитет, егер жариялау процесіне қатысушы(лар) AlmaU қызметкер(лер)і болса, сөгіс, қатаң сөгіс, лауазымын төмендету немесе жұмыстан босатуды қоса алғанда, тәртіптік ықпал ету шараларын қолдануға уәкілетті.

 

Жариялау этикасының қорытынды ережелері

1. Жариялау процесінің барлық қатысушылары (авторлар, редакторлар, редакция алқасының мүшелері, рецензенттер) жариялау этикасының нормалары мен қағидаттарын сақтауға дербес жауапты.
2. Осы стандарт жариялау процесінің барлық қатысушылары (авторлар, редакторлар, редакция алқасының мүшелері, рецензенттер) үшін міндетті болып табылады және нормативтік құжаттардың өзгеруіне немесе реттелмеген жағдайларды ескеру қажеттілігіне байланысты өзгертілуі немесе толықтырылуы мүмкін.
3. Этикалық комиссия мүшелері этикалық нормалар бұзылған жағдайда тиісті шараларды қабылдауға жауапты болады.
4. Қолжазба авторлары қолжазбаны дайындау мен ұсынудың барлық кезеңдерінде жариялау этикасының қағидаттарын қатаң сақтауға міндетті.